ಮಲೆನಾಡ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಭೂತಾಯಿಗೆ ಸೀಮಂತ ಸಂಭ್ರಮ: ಹಿರಳೆಮರೂರಿನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಸಡಗರ

ಬೆಳೆಗಳು ತೆನೆತುಂಬಿ ನಿಂತಾಗ ರೈತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಹಸಿರಿನ ಸಿರಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವಾಗ, ಫಸಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೂತಾಯಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅದುವೇ ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ರೈತನಿಗಿರುವ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರತೀಕ.

ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಬಳಿಕ ಮಲೆನಾಡಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಬೆಳೆಗಳು ತೆನೆತುಂಬಿ ನಿಂತಾಗ ಭೂತಾಯಿಯೂ ಗರ್ಭಿಣಿಯಂತೆ ಮೈತುಂಬಿಕೊಂಡು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ರೈತ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭೂತಾಯಿಗೆ ಸೀಮಂತ ಮಾಡುವ ಸಂಭ್ರಮದಂತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.  

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಹಿರಳೆಮರೂರು ಗ್ರಾಮದ ರೈತ ಮಂಜಪ್ಪ ಹಿರಳೆ ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿಯೂ ಸೀಗೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಭೂಮಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಭೂಮಣಿ ಬುಟ್ಟಿ, ಹಸಿರು ಸೀರೆಯುಟ್ಟ ಭೂತಾಯಿಯ ಅಲಂಕಾರ ಹಾಗೂ ಹೊಲದಲ್ಲಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೋಜನ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಸೊಗಡನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದವು.

ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ. ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಭೂತಾಯಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸಿಹಿತಿನಿಸು, ಕಡುಬು, ಅನ್ನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತುಂಬಾ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರ; ಕೈತುಂಬ ಕೆಲಸದ ನಡುವೆಯೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತಸದ ನಗು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಭೂಮಣಿ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಈ ಬುಟ್ಟಿ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಅದರೊಳಗೆ ತುಂಬಿರುವುದು ಸಿಹಿ ಕಡುಬು, ಅನ್ನ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮನೆಯವರ ಪ್ರೀತಿ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವವೂ ಹೌದು.

ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಭೂಮಣಿ ಬುಟ್ಟಿ ಹೊಲ-ಗದ್ದೆಗಳತ್ತ ಸಾಗುವಾಗ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಬದುಕಿನ ವೇಗದ ನಡುವೆಯೂ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳು ಇನ್ನೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಹಿರಳೆಮರೂರಿನ ಮಂಜಪ್ಪ ಹಿರಳೆ ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ ಭೂತಾಯಿಯ ಅಲಂಕಾರ. ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಡಿಕೆ ಮರಕ್ಕೆ ಮರದ ಕೋಲಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬೊಂಬೆಯೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಡಿಸಿ ಮದುಮಗಳಂತೆ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಸಿರು ಸೀರೆಯುಟ್ಟು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಭೂತಾಯಿಯ ಈ ರೂಪ ನೋಡುಗರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ತಾಯಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು ರೈತನ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಬೆಳೆಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುವಾಗ ಭೂಮಿ ಮೈತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಗೆ ಸೀಮಂತದ ಸಂಭ್ರಮದಂತೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ನೆಲವಲ್ಲ. ಅದು ರೈತನ ಬದುಕಿಗೆ ಆಸರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವ ಅನ್ನದಾತೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಮಲೆನಾಡಿನ ರೈತ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆಕೆಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೂಮಣಿ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿರುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಭೋಜನವನ್ನು ಭೂತಾಯಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಫಸಲು ನೀಡಿದ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆ-ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರಲಿ, ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಕುಟುಂಬದವರೆಲ್ಲರೂ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಊಟ ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ, ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ, ತಮ್ಮದೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುವ ಕ್ಷಣವೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಳೆಮರೂರಿನ ರೈತ ಮಂಜಪ್ಪ ಹಿರಳೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರೂವರೆ ಎಕರೆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, ಅಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ತೆಂಗಿನ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರು, ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ಸೀಗೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃಷಿ ಎನ್ನುವುದು ಸದಾ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಬದುಕು. ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು, ಹವಾಮಾನದ ಏರಿಳಿತ, ಬೆಳೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ರೈತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನನ್ನು ಪೊರೆಯುವ ಭೂಮಿಯ ಋಣವನ್ನು ಮರೆಯದ ರೈತ, ಫಸಲು ಕೈಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಭೂತಾಯಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.  

ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಆಚರಣೆ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಹಿರಳೆಮರೂರಿನ ಮಂಜಪ್ಪ ಹಿರಳೆ ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭೂಮಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಆಚರಣೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ ಮದುಮಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಭೂತಾಯಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂಮಣಿ ಬುಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಭೋಜನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ರೈತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.